Home   Nieuws   Over ons   Contact     Onderwijs   Kunst   Natuur   Lepra 
Toespraak bij de Turing Toekenning 2013


Toespraak ter gelegenheid van de uitreiking op 23 mei 2013, door Pieter Geelen, oprichter van de Turing Foundation en voorzitter van de jury van de Derde Turing Toekenning.

[transcriptie] Hartelijk welkom allemaal, kunstminnaars, fondsen en fondsenwervers, mijnheer de fractievoorzitter, in het prachtige Haags Gemeentemuseum, bij de uitreiking van the Turing Toekenning 2013, de grootste beeldende kunstprijs van Nederland.

Die prijs is zo’n half miljoen euro. De winnaar mag daar een droom mee verwezenlijken.

Onze stichting wil mensen laten genieten van kunst. Want de ervaring die hoort bij een buitengewoon kunstwerk wensen wij iedereen toe. Het helpen verwezenlijken van het allerbeste tentoonstellingsplan van Nederland is dan zeker de moeite waard.

Maar wij geloven dat onze wedstrijd nog meer oplevert. Dat er een multiplier-effect is. Alleen al dankzij het bestaan van de Turing Toekenning durven sommigen namelijk grotere dromen te dromen. Het wedstrijdelement en het hoge bedrag stuwen de ambities en de kwaliteit van de plannen van veel deelnemers hoger op. Onze criteria voor het meedingen stimuleren bepaalde aanvragers om hun concepten nog beter te onderbouwen. Zo ontstaan vele plannen die zonder zo’n half miljoen onhaalbaar leken; en als die plannen er eenmaal zijn, zijn de musea er vaak zo verliefd op geworden, en zijn die plannen zo gedegen en uitgewerkt, dat ze er nu ook komen zonder de Toekenning te winnen.

Bovendien heeft het kwaliteitskeurmerk van een Nominatie al waarde. Het biedt voordeel bij verdere fondsenwerving. Alle genomineerde plannen uit de geschiedenis van de Turing Toekenning hebben uiteindelijk doorgang gevonden. Bij de vorige Toekenning zijn sommige genomineerden diezelfde avond al benaderd door vertegenwoordigers van onze collega-fondsen. Want wij zijn zeker niet de enigen die kunst als een primaire levensbehoefte beschouwen. Ook vanavond zijn ze aanwezig: de Bankgiro Loterij, het VSB Fonds, Fonds 1818, de Van den Ende Foundation, het Prins Bernhard Cultuurfonds, de Vereniging Rembrandt en het Blockbuster Fonds. Wij hopen dat u elkaar later deze avond weer weet te vinden.

Er zijn 15 grootse plannen ingediend voor de Turing Toekenning 2013. Die plannen zijn op een aantal criteria beoordeeld.

Allereerst gaat het onze stichting natuurlijk om het publiek. We willen het publiek laten genieten van kunst. Dat er aantrekkelijk, bijzonder werk naar Nederland komt, werk dat het publiek hier normaal niet te zien krijgt, is, zoals iedereen ondertussen wel weet, één van onze hoofddoelstellingen, niet alleen van deze toekenning maar van ons hele beeldende kunst beleid.

Het tentoonstellingsplan moet ook geloofwaardig zijn. Haalbaar. Enige onzekerheid over specifieke bruiklenen kan acceptabel zijn. Maar u moet ons wel overtuigen dat het plan uitvoerbaar is. En u kunt ons niet alles wijsmaken: De Mona Lisa krijgt u niet naar Nederland.

Ook het budget moet geloofwaardig en enigszins doorwrocht zijn. Het is niet voldoende om even snelsnel een bestaande aanvraag aan te passen, met aan de inkomstenkant een half miljoen extra genaamd “Turing Toekenning” en aan de uitgavenkant een half miljoen extra aan “marketing en PR”.

Verder speelt natuurlijk de kwaliteit van de werken die u wilt tonen een belangrijke rol. Met een verkeerde keuze – al dan niet omdat het beste werk niet te krijgen is - kan je zelfs een groot kunstenaar teleurstellend in de markt zetten. Met een goede keuze, woekerend met de mogelijkheden en de internationale contacten, kan je recht doen aan zelfs de allergrootste namen.

En tenslotte kijken we naar het de kwaliteit van het tentoonstellingsconcept. Hoe is het museum van plan het tentoonstellingsconcept over te brengen op de bezoeker? Is dit een goed doordacht en uitgewerkt plan, of meer van “zullen we Vermeer en Karel Appel eens naast elkaar hangen en kijken wat er gebeurt?”

De winnaar van twee jaar geleden is natuurlijk het Gemeentemuseum Den Haag. Iedereen die de prachtige Calder-en-Mondriaan expositie hier gezien heeft zal toegeven dat die aan alle criteria van originaliteit, aantrekkelijkheid, ambitie en kwaliteit voldeed. Maar ook: halverwege de tentoonstelling werd het publiek door het volledig nagebouwde atelier van Piet Mondriaan gevoerd. En zo zag men perfect, zoals beloofd in het inspirerende tentoonstellingsconcept, dat Alexander Calder prachtig werk maakte vóór zijn bezoeken aan Mondriaan’s atelier, en prachtig - maar totaal ander - werk na zijn bezoeken.

Kortom: elk ingediend plan is beoordeeld op originaliteit, haalbaarheid, aantrekkelijkheid, kwaliteit van het werk en kwaliteit van het concept.

En boven op dit alles zijn we op zoek naar ambitie en lef, naar dromen. Verrassende plannen van dromende conservatoren en dromende museumdirecteuren: dat is wat we willen! Dingen die nog nooit vertoond zijn in Nederland, in ieder geval niet deze generatie.

Zowel de juryleden als onze adviseurs hebben heel kritisch naar de plannen gekeken. Alleen bij de beste plannen sloeg de balans positief door. Toch zijn we niet op drie, maar op vier nominaties uitgekomen. Mocht u zodirect zelfs bij die toppers wat strenge noten horen in de juryrapporten, dan kunt u nagaan hoe kritisch de beoordelingen in het algemeen waren. Die maken we overigens niet algemeen bekend hoor, u kunt desgewenst wel de beoordeling van uw eigen plan opvragen.

Maar voor we naar de nominaties gaan nog even dit: wij merkten - net als de vorige keren - dat de kleinere musea niet onder doen voor de grotere wat betreft ambitie en originaliteit.

Toch dingen de kleinere musea relatief minder vaak mee naar onze toekenning. Misschien ligt de schaal te ver buiten hun comfort zone, of geloven sommigen niet dat hun plannen tegen die van de grote musea opkunnen. Hoe het ook zij, bij deze kan ik u het heugelijke feit meedelen dat we voortaan twee prijzen zullen gaan uitreiken: De huidige prijs van €450.000 waar iedereen aan mag meedoen (ook de kleine musea), en een prijs van €150.000 waar alleen de kleinere musea naar kunnen meedingen. Details worden later bekend gemaakt, maar de bedoeling zal iedereen duidelijk zijn.

Rest mij nog enkele woorden van dank uit te spreken. Aan het Gemeentemuseum Den Haag, en haar directeur Benno Tempel, bedanken voor haar gastvrijheid vanavond;

Aan onze adviseurs, die ons hebben voorzien van hun professionele, grondige en ongezouten commentaar over de ingediende plannen: Lisette Pelsers, kunsthistoricus en directeur van het Kröller-Müller Museum; en Peter Hecht, hoogleraar kunstgeschiedenis in Utrecht, gespecialiseerd op Nederlandse zeventiende-eeuwse beeldende kunst.

En tenslotte dank aan mijn medejuryleden en medebestuurleden van de Turing Foundation, Jeroen Davidson, Alexander Ribbink en mijn vrouw Francoise, medeoprichtster van de Turing Foundation, voor het beoordelen van de inzendingen en het bepalen van de nominaties en de winnaar, een taak die er, ondanks de toenemende ervaring en de goede adviezen, niet bepaald gemakkelijker op is geworden.

Nu zal ik u niet langer in spanning houden. Voor de uitslag geef ik graag het woord aan Alexander Pechtold.

Zie eventueel ook
Informatie over de Turing Toekenning
Informatie over de kunstprojecten van de Turing Foundation
Informatie over de aanvraagprocecures van de Turing Foundation