Het is mij een eer u allemaal toe te spreken - Burgemeester en burgers, musea en kunstminnaars, fondsen en fondsenwervers - ter gelegenheid van de tweede uitreiking van the Turing Toekenning, de grootste beeldende kunstprijs van Nederland.

En Nederland is al niet arm op kunstgebied. De dichtheid van musea per hoofd en per vierkante kilometer is fenomenaal. Alleen al de stad waar wij vanavond zijn biedt een ongelooflijk aanbod aan kunst (zeker als alle verbouwingen eindelijk zijn afgerond): het Stedelijk, het Rijks, het Rembrandthuis, het Amsterdam Museum, het Van Gogh, het Joods Historisch, De Hermitage…En al die musea hangen vol met Nederlandse schilders van wereldformaat.

Om dit kunstplezier in Nederland nog te vergroten, is the Turing Toekenning in het leven geroepen.

De prijs is zo’n half miljoen euro. Dat zal toch in ieder geval zo’n half miljoen euro aan extra kunstgenot opleveren. Maar wij geloven dat het nog meer oplevert.

Het wedstrijdelement en de grote geldprijs samen stuwen de ambities en de kwaliteit van de plannen van veel deelnemers hoger op. Musea houden die hoge ambities vaak vast, zelfs als ze de toekenning niet in de wacht slepen.

En niet alleen de winnaar maar ook de genomineerden hebben voordeel bij verdere fondsenwerving. Bij de vorige Toekenning werden sommige genomineerden diezelfde avond al benaderd door vertegenwoordigers van andere fondsen. En alle genomineerde plannen hebben uiteindelijk doorgang gevonden. Ook vanavond zijn vele andere fondsen aanwezig. Het Prins Bernard Cultuurfonds. Het Gieskes Strijbis Fonds. Het VSB fonds. Stichting Dioraphte. Fonds 1818. De Mondriaan Stichting. SNS Reaal. Het Amsterdams Fonds voor de Kunsten. En de Van Den Ende Foundation… Wij hopen dat u elkaar later deze avond weer weet te vinden.

Wij zijn er ook van overtuigd dat één injectie van bijna vijf ton soms meer kan doen dan vijf injecties van één ton. Als je iets wilt bereiken dat echt boven de middelmaat uitstijgt, dan is de Turing Toekenning van een schaal waarmee dat bereikt zou moeten kunnen worden.

Tenslotte geloven wij dat deze toekenning de broodnodige “ondernemingszin” bij de Nederlandse musea stimuleert. Wij zien graag dat musea gebruik maken van bijzondere kansen. Bijvoorbeeld: de fantastische erotische tekeningen van Rodin, nooit eerder in Nederland getoond, zouden naar het Singer Museum kunnen komen dankzij de goodwill en de contacten die zijn opgedaan tijdens de restauratie van hun verminkte “Denker”. Een ander voorbeeld: de kans die het Haags Gemeente Museum probeert aan te grijpen om de kwetsbare en kostbare miniaturen en mobiele werken van Alexander Calder naar Nederland te laten komen.

De Turing Toekenning 2011. De prijs voor het beste bij ons ingeleverde tentoonstellingsplan. Maar het is voor ons niet “De Voice of Holland”, waar het niet uitmaakt hoe lelijk of nurks de kandidaat is, zolang zijn stem maar goed is. Onze beoordeling behelst meer dan een puur objectieve analyse van het tentoonstellingsplan, en dat komt voort uit de doelstellingen van onze stichting.

Ten eerste: Dat er bijzonder werk naar Nederland komt, dat anders niet naar Nederland zou komen, is, zoals iedereen ondertussen wel weet, één van onze hoofddoelstellingen, niet alleen van deze toekenning maar van ons hele beeldende kunst beleid.

Het is ook van belang dat het plan goed geschreven is. Als je maar een paar bladzijden hebt om je droom te presenteren, en er staat zo’n half miljoen op het spel, zorg dan dat het goed onderbouwd en helder verwoord is. En goed gespeld! - kom nou dames en heren, u bent bewaker van ons cultuurgoed! Zet tenminste de spellingscontrole van uw tekstverwerker aan.

Met veel genoegen verwelkomden wij dit jaar het plan van het Afrika Museum. Hun plan was zó professioneel en goed geschreven, dat het dit jaar - qua conceptuele structuur - tot de absolute top behoorde. Een aantal grotere en gerenommeerde musea kan daar een voorbeeld aan nemen.

Het plan moet ook geloofwaardig zijn. Dat heeft niets te maken met hoe ingewikkeld het plan is, of hoe ver het plan al gevorderd is. Sterker nog: de Turing Foundation wil graag in een vroeg stadium een rol spelen. Maar aan onuitvoerbare ideeën hebben we ook weer geen behoefte. Enige onzekerheid over specifieke bruiklenen kan acceptabel zijn. De bruikleencontracten hoeven ook niet al getekend op uw bureau te liggen.

Verder speelt natuurlijk de kwaliteit van de werken die te zien zullen zijn een belangrijke rol. De kwaliteit van de kunstenaars staat meestal buiten kijf, maar dat wil niet zeggen dat er altijd voor de meest relevante werken gekozen is.

Professionaliteit is ook erg belangrijk, en daartoe behoort zeker de geloofwaardigheid van het budget! Sommigen budgetteren kennelijk gemakkelijker naarmate er meer geld op het spel staat. Hoe groter het budget, hoe grover de penseelstreken! Dat begrijpen wij dus niet .

We kijken ook naar hoe verrassend en origineel de beoogde tentoonstelling is. Er zijn dit jaar opvallend veel plannen ingediend waarin twee kunstenaars met elkaar worden geconfronteerd, of waarin de invloed die die twee kunstenaars op elkaar hadden, wordt uitgediept. Dit kan heel verrassend uitpakken. Maar het is geen toverformule. In plaats van diepgang kan het ook oppervlakkigheid opleveren. De truck om middels een combinatie iets nieuws te genereren lijkt dan op de goedkoopste techniek voor het schrijven van een speech: pak je onderwerp, pak een analogie en vul daar de tijd mee. Bijvoorbeeld: “Kunstenaars zijn als een treinstation, iedereen loopt door elkaar maar is op weg naar zijn eigen doel…”

Nieuwe inzichten of onderzoeksvragen kunnen ons overigens best boeien, hoor, zolang het plan maar niet te veel gericht is op de kunsthistorici. Want het gaat onze stichting om het genieten van kunst. Om het publiek. Ja, Kennis leidt bijna altijd tot extra interesse en extra waardering, en nieuwe mogelijkheden om te genieten, dat snappen we prima… maar niet elke onderzoeksvraag en elke ontdekking is een basis voor een nieuwe tentoonstelling.

Boven op alles wat ik heb genoemd, zijn wij met de Turing Toekenning op zoek naar ambitie en lef, naar dromen. Dromende conservatoren en dromende museumdirecteuren: daar zijn we naar op zoek! Het Joods Historisch viel ons weer op wat dat betreft. De vorige keer hadden ze de moed om een Modigliani-tentoonstelling te conceptualiseren. Ook deze keer getuigt hun idee - om een overzichtstentoonstelling van Kitaj te organiseren - van moed. Het zijn juist vaak de dromen die alleen maar mogelijk worden met een prestigieuze start van bijna een half miljoen euro op zak - terwijl je van veel bedaardere plannen weet dat ze er uiteindelijk toch wel komen.

Dit alles vinden wij niet makkelijk te beoordelen, maar we zijn er wel altijd naar op zoek want het is echt iets dat de Turing Foundation wil stimuleren: een ambitieuze, ondernemende blik en de moed om te dromen.

Rest mij nog enkele woorden van dank uit te spreken.

Ten eerste wil ik de directie van het Stedelijk Museum bedanken voor haar gastvrijheid vanavond.

Ook wil ik heel graag Carel Blotkamp en Jan Piet Filedt Kok bedanken, die ieder tentoonstellingsplan hebben voorzien van hun professionele, grondige en ongezouten commentaar. Hartelijk dank voor jullie inspanningen!

En tenslotte dank aan mijn medejuryleden, het bestuur van de Turing Foundation: Jeroen Davidson, Alexander Ribbink en mijn onvolprezen Pieter, voor het helpen beoordelen van de inzendingen en het bepalen van de nominaties en de winnaar, een taak die er, ondanks de toenemende ervaring en de goede adviezen, niet bepaald gemakkelijker op is geworden.

Nu zal ik u niet langer in spanning houden. Voor de uitslag geef ik graag het woord aan de Burgemeester van Amsterdam, Eberhard van der Laan…